Gyeongbokgung

Mỗi quan lại một chỗ đứng

Muốn hiểu Gyeongbokgung, hãy dừng ở sân trước Geunjeongjeon và nhìn xuống.

Những bia đá nhỏ xếp thành hàng từng đánh dấu vị trí của quan lại theo phẩm cấp trong các đại lễ. Trục giữa dành cho nhà vua. Khoảng sân này không chỉ tạo vẻ uy nghi: trong nghi lễ, địa vị được thể hiện bằng chính chỗ đứng và khoảng cách giữa từng người, còn nhà vua ở trên nền đá cao của chính điện.

Trật tự ấy bắt đầu từ trước khi vào sân. Gwanghwamun, Heungnyemun rồi Geunjeongmun tạo thành những lớp cổng liên tiếp trên đường đi về phía bắc. Qua mỗi cổng, lối đi lại thu hẹp cho đến khi Geunjeongjeon hiện ra trọn vẹn ở cuối trục.

Gyeongbokgung được xây năm 1395 làm chính cung của Joseon. Núi Bugaksan nằm phía sau, còn khu vực các cơ quan nhà nước trải về phía nam từ cổng chính. Vị trí và bố cục ấy đặt triều đình ngay tại trung tâm của kinh đô mới.

Với người đến lần đầu, nên đi theo trục này ít nhất đến Geunjeongjeon. Khi đã nắm được trình tự ấy, người tham quan sẽ dễ hình dung quy mô và cách tổ chức của toàn bộ cung điện hơn.

Qua chính điện, cung điện đổi nhịp

Geunjeongjeon dành cho những nghi lễ trang trọng nhất. Công việc thường ngày của nhà vua lại diễn ra tại Sajeongjeon ngay phía sau, nơi tiếp nhận báo cáo, họp bàn và nghe giảng.

Đi sâu hơn là các khu sinh hoạt của hoàng gia. Phía tây trục chính, Gyeonghoeru nằm trên mặt hồ và từng được dùng cho những yến tiệc trong cung.

Càng về phía bắc, không gian càng bớt nghiêm cẩn. Các sân đá lớn quanh khu nghi lễ dần nhường chỗ cho tường, cây cối, hồ nước và những khuôn viên nhỏ hơn. Hyangwonjeong cùng vùng phía bắc gần như là một thế giới khác so với khoảng sân trải rộng trước Geunjeongjeon.

Geoncheonggung gắn với một trong những biến cố đen tối nhất của lịch sử cận đại Hàn Quốc: Hoàng hậu Myeongseong bị ám sát tại lầu Okhoru vào năm 1895.

Gyeongbokgung từng phục vụ đồng thời nghi lễ, công việc triều chính, sinh hoạt hoàng gia và nghỉ ngơi. Muốn thấy được những chức năng khác nhau ấy, cần dành nhiều thời gian hơn một lần ghé nhanh qua chính điện.

Một cung điện của nhiều thời kỳ

Gyeongbokgung bị thiêu hủy trong cuộc xâm lược của Nhật Bản năm 1592 và phần lớn nằm hoang phế trong khoảng 270 năm. Dưới thời vua Gojong, cung điện được tái thiết quy mô lớn; phần chính hoàn tất vào năm 1867.

Nhiều công trình gợi lên quyền lực Joseon buổi đầu cũng mang dấu ấn của cuộc tái thiết thế kỷ 19.

Thời thuộc địa Nhật lại gây ra một đợt phá hủy khác. Nhiều phần của cung điện bị tháo dỡ để phục vụ cuộc triển lãm công nghiệp năm 1915. Đến năm 1926, tòa nhà Phủ Toàn quyền Nhật Bản đã được hoàn thành ngay trong khuôn viên cung điện.

Công cuộc phục dựng quy mô lớn bắt đầu năm 1990. Phủ Toàn quyền được tháo dỡ trong giai đoạn 1995–1997; sau đó các cổng, khu ở và nhiều phần của bố cục cũ lần lượt được khôi phục. Gyejo-dang ở khu Đông cung của Thái tử chỉ mới được dựng lại vào năm 2023.

Thay vì chỉ hỏi một công trình là “nguyên bản” hay “phục dựng”, nên hỏi xem ta đang nhìn vào giai đoạn nào của lịch sử cung điện. Có nơi còn giữ kiến trúc thế kỷ 19, có nơi được dựng lại gần đây, và có nơi đáng chú ý vì một cách bố trí từng biến mất nay đã được khôi phục.

Trước khi đi

Nên bắt đầu từ Gwanghwamun và đi theo trục chính ít nhất đến Geunjeongjeon trước khi rẽ sang các khu khác. Theo lộ trình này, người tham quan sẽ dễ nhận ra trình tự của cung điện: nghi lễ ở phía trước, nơi làm việc của triều đình phía sau, rồi đến khu sinh hoạt, vườn và những khuôn viên phía bắc.

Hai đến ba giờ là hợp lý cho một vòng tham quan chính. Nếu ít thời gian hơn, nên giữ trục nghi lễ rồi chọn thêm một khu vườn hoặc khu phía bắc, thay vì cố đi hết mọi sân và tòa nhà.

Nếu điểm tiếp theo là Samcheong-dong hoặc Bukchon, kết thúc chuyến đi ở phía đông sẽ thuận tiện hơn việc quay ngược toàn bộ đường về Gwanghwamun.