Làng Hahoe, Andong

Một ngôi làng có thể đọc được qua vị trí của từng ngôi nhà

Trong khúc uốn của sông Nakdong, những ngôi nhà ngói của tầng lớp yangban và các cụm nhà mái tranh không nằm ngẫu nhiên. Khác biệt về quy mô, vật liệu và vị trí phản ánh trật tự xã hội của một ngôi làng được dòng họ Pungsan Ryu định hình qua nhiều thế kỷ.

Đó cũng là lý do Hahoe có giá trị vượt khỏi từng công trình riêng lẻ. Nhà của nhánh trưởng, thư phòng, đình nghỉ và những ngôi nhà từng thuộc tầng lớp bình dân cùng tồn tại trong cảnh quan được bao quanh bởi sông và đồi. Vị thế gia đình, giáo dục, nghi lễ, canh tác và địa hình đều ảnh hưởng tới nơi các công trình được dựng lên và cách chúng được sử dụng.

Bố cục rõ nhất khi nhìn từ xa, còn đời sống hiện ra trong từng ngõ nhỏ

Từ vị trí cao nhìn xuống, các khu nhà ngói lớn và những cụm nhà mái tranh nhỏ hơn tạo thành một trật tự khá dễ nhận ra. Khi đi vào bên trong, tường sân và những ngõ hẹp chia toàn cảnh thành nhiều đoạn ngắn. Cấu trúc xã hội của làng vì thế xuất hiện dần qua từng khúc rẽ thay vì chỉ hiện ra trong một góc nhìn duy nhất.

Khúc uốn của sông Nakdong quan trọng không kém kiến trúc. Dòng sông ôm lấy làng theo một đường cong rộng, vách Buyongdae nổi lên ở phía đối diện, còn ruộng đồng kéo dài quanh khu dân cư. Cách địa hình bao bọc này giúp duy trì ranh giới rõ giữa làng, đất canh tác và cảnh quan xung quanh.

Hahoe vẫn là nơi có người sinh sống. Một số khu vực tiếp tục được cư dân sử dụng, còn các truyền thống gắn với làng gồm điệu múa mặt nạ Byeolsingut và nghi lễ dòng họ. Vì vậy, ngõ, sân và nhà không chỉ là phần trưng bày di sản mà vẫn thuộc về một cộng đồng đang sống.

Từ làng dòng họ tới Di sản Thế giới

Hahoe phát triển thành làng của dòng họ Pungsan Ryu từ cuối thời Goryeo và đầu Joseon, rồi đạt hình thái hoàn chỉnh hơn trong triều Joseon. Hai nhân vật lịch sử nổi tiếng gắn với làng là anh em Ryu Un-ryong và Ryu Seong-ryong. Ryu Seong-ryong từng giữ chức quan đứng đầu triều đình trong các cuộc xâm lược của Nhật Bản vào thập niên 1590 và viết hồi ký chiến tranh Jingbirok.

Qua nhiều thế kỷ, làng tích lũy thêm nhà ở, đình và công trình giáo dục. Thứ bậc không gian phản ánh tổ chức gia đình theo Nho giáo, trong khi ruộng đất và cảnh quan sông vẫn là phần không thể tách rời của đời sống làng.

Năm 2010, UNESCO ghi danh Hahoe cùng Yangdong trong Di sản Các làng lịch sử của Hàn Quốc, nhấn mạnh cả hình thái kiến trúc lẫn những truyền thống văn hóa vẫn tiếp tục trong các làng dòng họ.

Bảo tồn ngày nay phải đồng thời đáp ứng nhu cầu của cư dân, khách tham quan và các công trình lịch sử. UNESCO đã lưu ý tới áp lực từ sửa chữa và cải tạo, khiến chính cách bảo tồn cũng trở thành một phần của lịch sử đang tiếp diễn tại Hahoe.

Trước khi đi

Nên dành đủ thời gian để rời các dinh thự nổi bật và đi sâu vào những ngõ nhỏ hơn về phía bờ sông. Khu đón khách và bãi đỗ xe nằm ngoài lõi lịch sử, có xe đưa đón nối vào làng.

Bên trong Hahoe, hãy tôn trọng ranh giới nhà ở và những sân không mở cho khách. Khi quan sát sự khác nhau về kích thước, vị trí và cách các khu nhà liên kết với ngõ, có thể hiểu rõ hơn bản đồ xã hội của cả ngôi làng.